Меню

Қазіргі кездегі халықаралық қатынастар жүйе сипаты

Мортон Капланның әлемге атақты болған 1957 жылы шыққан «Халықаралық қатынастағы жүйе мен процесі». Осы кітаптың 40 жыл өтседе ғалымдар ішінде пікір талас тоқталмауда.
Мортон Капланның ұсынған концепциясы халықаралық қатынастардағы жүйені бөлу мен қатар, бұл жүйелерді анықтап, талқылап өз концепциясында көрсетті. [2;c.103]
Каплан халықаралық жүйеде 6 түрлі жүйе қалыптасқан айтты. Жүйенің түрлерінің ішінде гипотетикалық,априорды мінездемелік қасиеттерін көрсетті:
Бірінші түрі – баланстық күшінің жүйесі – мультиполярлық жүйеге қарап мінезделеді. Бұл жүйеде шамамен 4-5 әлемдік державалар өмір сүру қажет.
Екінші түрі – биполярлы жүйе – яғни халықаралық қатынастардағы жүйені көрсетеді. Бұл кезде актор – мемлекет және жаңа түрлі топтағы актор – мемлекеттер қатысатын одақтар мен блоктар, қоса келгенде универсалды акторлар( халықаралық ұйымдар).
Үшінші түрі – қатал тәріздес биполярлы жүйе. Универсалды акторлар осы жүйеде жақсы ролін атқарады, қақтығыстарды эффективті түрде шешеді, дипломатиялық қадамдарды басқару және атқару және т. б.
Төртінші түрде – универсальды жүйе – федерацияға сәйкес келеді және универсалды акторлар жақсы рол атқарды.
Бесінші актор- иерархиялық жүйе. Осы жүйеде тек әлемдік мемлекет басқарады.Ұлттық мемлекттер өзінің мемлекеттік мағынасын көрсетеді.
Соңғы алтыншы жүйе – бірлік вето жүйесі, әртүрлі акторлар өзінің жүйесін қамтамасыз ете алады. Осы уақытта кез келген актор шантаж арқылы өзіне тартуы. Мысалы ретінде алсақ ядерлық қарулануды барлық орталықтанғанды тарату. [2;c.115]
Халықаралық жүйенің құрылымы оның тұрақтылығы мен өзгеріп кетуіне анықтап көрдік десек болады. Р.Арон биполярлық жүйелік тенденциясы тұрақсыздаып тұрады деді және екі үлкен жержавалар арасындағы әлемдегі
супер держава болу үшін бір – біріне қатігіздегін көрсетеді.
Осы көзқарастан қарамастан Каплан мультиполярлы жүйенінің әлемге таралса осы кезде әлемде мысалы ядерлық қарудық жаппай ашық таралуы, кішігірек акторлар арасындағы қақтығыстардың көптеп болуы осылардың бәрі супер державалар арасындағы одақтарын өзгертуіне алып келеді деп әлемдік қақтығыс болатынынайта кеткен. Бірақ бұл державалар биполярлық жүйенің қиындықтарымен салыстырмайды, екі елдің әлемдік экспансиясына талпынуына алып келеді, осы кезде екі болгтар арасында - не өзінің позициясын сақтап қалуы не әлемді бөлу. Оның ойы бойынша осы жүйенің түрлілігін ұстанатынболатын болса, ішіндегі мультиполярлы жүйе әлемге тұрақтылық болады деген. [3]
Каплан олар жүйелер өзінің тәуелсіздігіне артықшылынады. Мультипольярлы жүйенің екі блогты ортақ ережелерін қызметтендіру. Осыған байланысты төрт түрлі блогтарға арналған ережелерді қолдану қажет деп есептелінеді:
 Басқа блогқа қарамастан онымен салыстарғанда өзінің кеңейуін қамтамасыз етуге тырысу;
 Қарама – қарсы блогқа өзінің әлемдік жүйеге супер державаға айналмау үшін қандай да болмасын соғысу тек соғысу;
 Универсалды акторларды бағыттарын өзіне бағыттатып алу (үкіметаралық ұйымдар) және қарсы блогқа ешқандай мүмкіндік бермеу ;
 Өзінің болгын кеңейуін қамтамасыз ету, егер осы кеңеуге қосылмаған акторларға тек шыдамдылықпен қарау қажет.
Халықаралық жүйенің трансформациясы Капланның ойынша оның өзінің заңдылықтарын полярлық арасындағы және халықаралық жүйенің тұрақтануы болады. Мысалы, тұрақсызданудың мінездемесі биполярлы жүйені белгілейді. Егер иерархиялық емес блогтардың бастамасы болса, бұл оның эволюциясы мультиполярлы жүйені бастамасы болады. Егер 2 блок иерархиялық болса, бұл трансформатты тенденцияны қамтамасыз етеді, яғни қатал биполярлы не иерархиялық халықаралық жүйені тансформаттайды.
Биполярлы жүйені басты мақсаты тұрақтануы Коплан қорытындылай келгенде, - бұл күштің тепе теңдігі болып қалуы . Егер осы кезде үшінші блог пайда болса, осы кезде жүйенің бұзылуына ікеліп соғады деп Коплан айтқан болатын.
Копланның концепциясын ғалымдағы қауымдастықтары бәрі сөзсіз қабылдаған емес. Керісінше, осы концепциясы пайда болғаннан кейін, басты әдебиет кітабында көптеп қарсылықтарын білдіріп жазған болатын: бүгінгі таңда да көптеген сөздер естуде.
Мортон Капланның аты бүгінге дейін авторитетті адамдардың қатарына жатқызады және осы халықаралық қатынастар жүйесіндегі зерттеумен ғалымдарды арасында атағы шықты деседе болады. [3]
Қорытындылай келгенде, Копланның концепциясы толықтай халықаралық қатынастағы жүйенің проблемаларын шешкен жоқ. Бұл ғалым бір шетінен теорияға бір шетінен өзінің ойын қосқан болатын. Концепциясы көптеген адамдар қарсылығын білдірсе басқа ғалымдар концепциясын қоштаған болатын.
Рейтинг: 3.0/6
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Поиск
Наш опрос
Вы расскажете о нашем сайте своим знакомым?
Всего ответов: 1002
Статистика

Онлайн всего: 5
Гостей: 3
Пользователей: 2
uapedtug, tapedtug